Vì sao thời trang cao cấp không thể từ bỏ chất liệu polyester?

Trong nhiều năm, polyester luôn bị xem là biểu tượng của thời trang đại chúng: rẻ, phổ biến và gắn liền với các chuỗi sản xuất quy mô lớn. Trong khi đó, thế giới xa xỉ lại được xây dựng trên những chất liệu tự nhiên như lụa, len, cashmere,… – những cái tên từ lâu đã trở thành thước đo của giá trị và sự tinh xảo. Thế nhưng, đằng sau không ít thiết kế couture xuất hiện trên thảm đỏ quốc tế, bên dưới những đường cắt may cầu kỳ hay các cấu trúc mang tính điêu khắc lại là sự hiện diện của polyester.

Giá dầu tăng kéo theo chi phí của ngành thời trang

Polyester hiện là loại sợi được sử dụng nhiều nhất trong ngành thời trang toàn cầu. Được sản xuất từ dầu mỏ, vật liệu này chịu tác động trực tiếp từ những biến động của thị trường năng lượng. Cuộc xung đột liên quan đến Mỹ, Israel và Iran cùng những bất ổn tại eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới đã khiến giá dầu tăng đáng kể. Theo một phân tích của Morgan Stanley, nếu tình trạng gián đoạn tiếp tục kéo dài, giá dầu Brent có thể duy trì trên ngưỡng 100 USD/thùng trong phần lớn năm 2026. Hệ quả đã bắt đầu xuất hiện trong chuỗi cung ứng thời trang. Nhiều thương hiệu đại chúng tại châu Á đang phải đối mặt với áp lực chi phí ngày càng lớn. H&M, Next và Marks & Spencer đều cảnh báo khả năng chuyển phần chi phí gia tăng này sang người tiêu dùng thông qua việc điều chỉnh giá bán. Tuy nhiên, ở phân khúc xa xỉ, tác động hiện vẫn chưa quá rõ rệt.

Polyester là công cụ sáng tạo của các nhà thiết kế

Đối với nhà thiết kế couture Gaurav Gupta, người nổi tiếng với những thiết kế điêu khắc từng được Beyoncé diện trong chuyến lưu diễn Renaissance hay Isha Ambani lựa chọn tại Met Gala, polyester quan trọng gần như ngang với lụa. Khác với hình ảnh về một chất liệu giá rẻ, polyester được giới thiết kế đánh giá cao nhờ khả năng tạo hình đặc biệt. Loại sợi này có thể được xử lý bằng nhiệt, giữ cấu trúc tốt và tạo nên những phom dáng phức tạp mà nhiều chất liệu tự nhiên khó tái hiện. Đó cũng là lý do các thương hiệu tiên phong trong sáng tạo đã gắn bó với polyester suốt nhiều thập kỷ.

Comme des Garçons nổi tiếng với những kỹ thuật xử lý polyester bằng nhiệt để tạo hiệu ứng bề mặt độc đáo. Issey Miyake xây dựng danh tiếng toàn cầu với các thiết kế xếp ly có khả năng giữ nếp lâu dài. Nhiều thương hiệu khác sử dụng polyester để tăng độ co giãn, khả năng chống nhăn hoặc tạo nên những cấu trúc thời trang mang tính kiến trúc cao. Nhà báo môi trường Beth Gardiner, tác giả cuốn Plastic Inc. nhận định: “Nhựa là một vật liệu cực kỳ linh hoạt và hữu ích”, “Kết hợp với chi phí phải chăng, sợi tổng hợp gần như đối lập với vật liệu tự nhiên, bạn có thể đặt hàng chính xác những đặc tính mình mong muốn.” Theo Gardiner, chính sự linh hoạt đó đã giúp polyester trở thành một phần quan trọng của thời trang hiện đại sau Thế chiến II. Không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, loại sợi này còn mở ra những khả năng sáng tạo hoàn toàn mới cho ngành công nghiệp thời trang.

Vì sao các thương hiệu xa xỉ ít lo ngại hơn?

Trong khi các doanh nghiệp đại chúng phải cân nhắc từng biến động nhỏ của giá nguyên liệu, các thương hiệu cao cấp lại có nhiều dư địa hơn để hấp thụ chi phí. Sản phẩm của họ thường được sản xuất với số lượng giới hạn, giá bán phản ánh giá trị thiết kế, tay nghề thủ công và tính độc quyền thay vì chỉ dựa trên chi phí vật liệu. Khách hàng của phân khúc này cũng ít nhạy cảm hơn trước những thay đổi về giá.

Bởi vậy, dù thừa nhận những bất ổn kéo dài cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế xa xỉ, Gaurav Gupta cho biết thương hiệu của ông hiện chưa chịu tác động đáng kể. “Tôi không nghĩ điều đó sẽ tạo ra khác biệt quá lớn đối với chúng tôi và cho đến nay nó vẫn chưa ảnh hưởng đáng kể.” Nhà thiết kế cũng đưa ra một nhận định đáng chú ý về bản chất của thị trường xa xỉ: “Chúng tôi không đáp ứng một nhu cầu. Chúng tôi đáp ứng một khát khao.”

Sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch

Dù được đánh giá cao về tính ứng dụng, polyester vẫn là sản phẩm của ngành công nghiệp dầu khí. Theo Sally Qiu, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, việc sản xuất polyester không chỉ phụ thuộc vào dầu mỏ mà còn tiêu tốn lượng năng lượng rất lớn. “Ngay cả khi sản xuất không bị gián đoạn, chi phí vẫn sẽ tăng đáng kể.” Điều này cho thấy ngay cả khi nhiều thương hiệu chuyển sang sử dụng năng lượng tái tạo hoặc quảng bá các bộ sưu tập bền vững, một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng thời trang vẫn gắn chặt với hệ thống hóa dầu toàn cầu. Beth Gardiner nhận định: “Những vật liệu này là một phần của nền kinh tế nhiên liệu hóa thạch. Điều này đang nhấn mạnh theo cách rõ ràng nhất rằng rất nhiều vật liệu xung quanh chúng ta, bao gồm cả quần áo, đều là sản phẩm của nhiên liệu hóa thạch.”

Liệu thời trang có thể sống thiếu polyester?

Cùng với những lo ngại về vi nhựa và tác động môi trường, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các chất liệu tự nhiên. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc loại bỏ hoàn toàn polyester là điều không dễ thực hiện. Bà Rebecca Earley, giáo sư ngành dệt may bền vững tại Chelsea College of Arts ở London, cho rằng nhiều nhà thiết kế sẽ gặp khó khăn nếu muốn duy trì những cấu trúc, phom dáng và hiệu ứng thẩm mỹ hiện có mà không sử dụng polyester. “Nếu họ muốn giữ nguyên vẻ ngoài, cấu trúc và tính thẩm mỹ đó, tôi thực sự không biết hiện nay còn vật liệu nào khác có thể làm được.”

Bà cũng nhấn mạnh rằng các chất liệu tự nhiên không phải lúc nào cũng là lựa chọn thân thiện với môi trường hơn. Cashmere, len hay cotton nguyên sinh đều có thể tạo ra dấu chân môi trường đáng kể tùy thuộc vào phương thức sản xuất và vận chuyển. Trong khi các vật liệu sinh học và thế hệ mới đang tiếp tục được phát triển, chúng vẫn chưa đủ khả năng thay thế hoàn toàn polyester về mặt kỹ thuật lẫn quy mô thương mại. Bởi vậy, ít nhất trong tương lai gần, polyester vẫn sẽ hiện diện trong ngành thời trang, từ những sản phẩm đại chúng cho tới các thiết kế xa xỉ nhất. “Ngành thời trang không thể vận hành nếu thiếu các vật liệu tổng hợp”, Rebecca Early kết luận.