DI SẢN THỜI TRANG TRÊN GHẾ NHÀ TRƯỜNG
Bài: VALENTINE VŨ, TRƯỞNG KHOA THIẾT KẾ & KINH DOANH THỜI TRANG, TRƯỜNG CAO ĐẲNG QUỐC TẾ RAFFLES, PHNOM PENH.
Khi người ngoài nhìn vào ngành thời trang, giá trị của nó chỉ có thể là bề nổi, như một lớp da thứ hai hay một “bao bì” phù phiếm. Khi hàng loạt những sản phẩm thời trang nhanh và rẻ được đặt kế những thứ xa xỉ khác của các thương hiệu nổi tiếng, dường như chỉ còn lại vạch chia rẽ giữa giàu và nghèo.
Vào năm 2006, bộ phim The Devil Wears Prada (Yêu Nữ Thích Hàng Hiệu) đã thành công lãng mạn hoá hai chữ thời trang khiến cho nhiều người tới học đường với ước mơ để trở thành nhà tạo mốt, người quản lý thương hiệu xa xỉ, chuyên viên truyền thông tạp chí thời trang, hoặc đơn giản hơn là cô chủ cậu chủ của một cửa tiệm thời trang. 20 năm sau, The Devil Wears Prada 2 lại càng thành công hơn về thu nhập phòng vé và sức ảnh hưởng của nó có thể nói là dựa trên khái niệm millennial nostalgia (sự hoài niệm về những năm 2000-2010). Trong tương lai gần nhất, sẽ có sự tăng vọt đối với việc chiêu sinh của các trường dạy thiết kế, kinh doanh, và truyền thông thời trang vì hạt giống đã được gieo xuống trong sự trải nghiệm của khán giả. Tuy nhiên, văn hoá phổ biến như phim ảnh, sự kiện xã hội, hay truyền thông cũng chỉ có thể đem cái hào nhoáng nhất hay một vài điều sâu sắc để cho đại chúng cảm nhận về ngành thời trang đang tóm gọn trong ba chữ: xa hoa, sáng tạo, và khắc nghiệt.
Một trong những di sản tối ưu của ngành thời trang trong khía cạnh thực tế nhất, dễ tiếp cận nhất vẫn đến từ việc truyền dạy ngọn lửa trí tuệ và kỹ thuật sáng tạo từ các thế hệ tiền bối đến với thế hệ trẻ. Trong xã hội Việt Nam hiện đại còn có mấy ai đủ nhẫn nại để đi mua vải và may đồ, còn có mấy ai đủ kiên trì để may tay thêu thùa. Công nghệ giúp rút ngắn thời gian sản xuất và mở rộng khả năng tiếp cận thời trang cho số đông, nhưng chính điều đó cũng khiến những kỹ năng thủ công tinh xảo trở nên hiếm có và giá trị hơn bao giờ hết. Bởi phía sau mỗi đường kim mũi chỉ không chỉ là kỹ thuật, mà còn là kinh nghiệm, sự cảm nhận vật liệu và dấu ấn của con người trong quá trình sáng tạo. Vì thế những thầy cô, nghệ nhân, hay làng nghề cần được bảo tồn và tạo điều kiện hơn, để các bạn trẻ với tư duy hiện đại có thể tiếp tục kế thừa, đổi mới và tạo nên những hướng đi mới cho ngành thời trang trong tương lai.
Từ những năm hậu Covid cho tới nay, chất lượng sinh viên đã giảm xuống rõ rệt toàn cầu chứ không riêng gì về Đông Nam Á. Không phải các bạn trẻ không đủ khả năng mà là có quá nhiều sự chi phối trong cuộc sống khiến cho các bạn ngày càng mất tập trung. Có thể là lối sống, công nghệ, giá trị xã hội, hay hệ lụy của việc học online, hệ lụy của một nền kinh tế tiều tụy khiến cho tương lai của các bạn trẻ càng thêm mơ hồ. Thế hệ GenZ và cả thế hệ Gen Alpha chưa trải qua khủng hoảng tuổi trung niên mà phải đối mặt với khủng hoảng tuổi thanh thiếu niên. Đối với chuyện học hành, bằng cấp hay môi trường lớp học đã không còn tạo nên giá trị hoăc hứng thú đối với họ; thay thế chúng là nhu cầu học ngắn hạn, tham dự hội thảo, hay tự mày mò thông qua sách vở và những thước phim tài liệu hướng dẫn. Hãy đón nhận bài viết này như những lời khuyên dành cho các bạn trẻ đang học hay chuẩn bị bước vào trường lớp đào tạo thời trang ở khắp mọi nơi.
Nếu hơn 20 năm trước có người hỏi rằng học thời trang có cần xuất thân khá giả không? Vì các ngành mỹ thuật ứng dụng được nhận xét là những môn học tốn kém về dụng cụ học tập, chất liệu, và học phí nhất. Câu trả lời trước đó chung quy vẫn là không sao cả, chỉ cần bạn có niềm đam mê và động lực thì thời trang sẽ luôn xuất hiện ở khắp mọi tầng lớp của xã hội.
Hiện tại cùng một câu hỏi, liệu bạn cần có tài chính vững chắc mới theo học được ngành thời trang chăng. Không nhất thiết. Thời GenZ và Gen Alpha hiện tại và trong tương lai, sự cạnh tranh của nội địa sẽ càng áp lực vì Việt Nam sẽ hoà nhập hơn với giới mộ điệu thời trang trong và ngoài nước. Made in Vietnam sẽ dần dà không còn là yếu tố hạn chế nữa mà sẽ là cái nôi của emerging markets và talents (thị trường và tài năng mới). Điển hình hiện tại là sự phổ biến của các local brands Việt trên thị trường quốc tế ở tầm cao (couture) và tầm trung (high street). Nếu bạn có tài chính thì việc bạn có thể làm chủ được thương hiệu và ý tưởng của riêng mình sẽ dễ dàng hơn; nhưng nếu bạn bị hạn chế bởi tài chính thì bạn cần bù đắp bằng sự nhẫn nại làm công ăn lương, hoặc may mắn hơn là có sự đồng hành cùng các nhà đầu tư tin tưởng vào sức hút sáng tạo của chính bạn.
Giữa sự đào tạo dài hạn hay ngắn hạn sẽ có ưu và khuyết điểm riêng. Đào tạo ngắn hạn thì linh hoạt hơn về thời gian, rất phù hợp đối với các bạn đang đi làm muốn trau dồi thêm kỹ năng hay từ từ chuyển nghề, các bạn vướng công việc gia đình, hoặc các bạn lớn tuổi hơn muốn theo đuổi ước mơ dang dở. Các bạn có thể tự chắt lọc những kỹ năng mình có hứng thú và lựa chọn giáo viên. Trường lớp đào tạo dài hạn vẫn phù hợp hơn đối với các bạn cần sự chuyên sâu và rèn luyện về quy tắc hay sự trưởng thành. Giáo trình từ các trường chính quy sẽ được công nhận pháp lý và chắt lọc tinh hoa qua bao thế hệ vận hành. Bạn sẽ học được một nền tảng rộng hơn để hoàn thiện quá trình thiết kế hay vận hành kinh doanh thời trang của chính mình. Nhà trường cũng có sự kết nối trực tiếp với các thương hiệu và chuyên viên trong ngành (thế mạnh networking). Một nhà thiết kế chính thống phải biết phác thảo, vẽ kỹ thuật, tạo dựng hình ảnh, sáng tạo nội dung, nghiên cứu xu hướng, làm rập 2D hay 3D, cắt may, vận dụng màu sắc, phân biệt chất liệu, điều chỉnh phom dáng dựa trên cơ thể con người, am hiểu lịch sử và thị trường người tiêu dùng. Bạn không cần xuất sắc ở mọi mặt trận, nhưng bạn cần đủ thấu hiểu để làm việc cùng người khác mà không phải mù quáng đi theo họ bất chấp đúng sai.
Có thể nói rằng các vị tiền bối thời xưa theo học ngành thời trang thật sự rất kỳ ba. Họ đã phải chống đối với những giá trị gia đình truyền thống Châu Á với mong muốn con mình làm bác sĩ, kỹ sư, hay luật sư như thế nào để được đi theo đam mê. Có những người theo học thời trang khi internet còn chưa xuất hiện; đến khi internet trở nên phổ biến thì smartphone vẫn chưa có, và khi smartphone ra đời, trí tuệ nhân tạo vẫn còn là câu chuyện của tương lai. Trong khi đó, các bạn trẻ hôm nay đang sở hữu vô vàn công cụ hỗ trợ: muốn phát thảo thì có ứng dụng AI, muốn nghiên cứu hay làm luận văn thì có Chat GPT, và muốn ý tưởng xử lý chất liệu thì xem TikTok. Nhưng tại sao tuyển sinh đầu vào của các ngành ứng dụng mỹ thuật có thể rất cao, nhưng đầu ra tốt nghiệp của sinh viên lại giảm dần. Ngành nào cũng có sự cạnh tranh và quan trọng nhất là trải nghiệm học đường cũng xem như là sự trải nghiệm thực tế nhẹ nhàng hơn ngoài đời. Nếu ta nhìn một em sinh viên thiết kế mới vào trường như một làn gió mát, sau ba tháng học tập bạn ấy sẽ trở nên te tua bơ phờ vì mệt nhọc. Hiện thực nó khác với sự hào nhoáng trên màn ảnh, nội dung TikTok phải trải qua biết bao nhiêu quy trình chỉnh sửa, và biết bao nhiêu lỗi lầm đã được cắt bỏ và làm lại để phô bày được những hình ảnh mượt mà cho khán giả xem.
Chung quy mà nói, tài năng và tài chính chỉ là hai phần, hai phần còn lại là khả năng truyền đạt ý tưởng thông qua ngôn ngữ và sự kiên trì. Ngành thiết kế thời trang vốn dĩ là ngành nghề dựa trên nền tảng kỹ thuật thủ công, và đã là kỹ thuật thì chúng ta vẫn cần ít nhất 10,000 tiếng đồng hồ luyện tập để thành tựu được trạng thái và thần thái gió thoảng mây trôi.
Cuối bài xin mời quý độc giả đến với bộ sưu tập Si Xiang (Tứ Linh – 四象) của nhà thiết kế trẻ Hak Seav Kheng. Di sản văn hoá gốc Hoa của cô ta đã truyền nên cảm hứng và ý tưởng của những phom dáng và màu sắc vừa high street (đường phố cao cấp) vừa có sự ứng dụng cao. Giữa bốn biểu tượng Huyền Vũ, Chu Tước, Thanh Long, và Bạch Hổ, nhà thiết kế đã tối giản lại gam màu và phom dáng của chiếc mai rùa và đuôi rắn. Đối với cô, hơn bao giờ hết, câu chuyện con người đứng trước di sản của mẹ tự nhiên luôn cần sự bảo hộ, gánh vác, thay đổi và tái sinh. Xin hẹn quý độc giả ở các bài viết kế tiếp.
Nhà Thiết Kế: Hak Seav Kheng
Người Mẫu: Chen Sen, Xiang Khun
Studio Nhiếp Ảnh: typeroom
